Home społeczeństwo Internet w pułapce chciwości

Internet w pułapce chciwości

Dlaczego wyszukiwarka Google przestała znajdować to, czego szukamy, a YouTube zamienił się w niekończący się blok reklamowy? Dlaczego za funkcje w samochodzie trzeba dziś płacić miesięczny abonament, a Facebook zalewa nas treściami wygenerowanymi przez sztuczną inteligencję? Odpowiedź na te pytania Cory Doctorow zamyka w jednym, dosadnym, ale niezwykle trafnym pojęciu, które stało się tytułem jego głośnej książki: „Gównowacenie. Jak cyfrowi giganci zmieniają nasz świat na gorsze” (oryg. Enshittification).
Kanadyjsko-brytyjski pisarz i aktywista cyfrowy udowadnia, że pogarszanie się jakości usług w sieci nie jest przypadkiem ani błędem w sztuce, lecz precyzyjnie zaplanowanym modelem biznesowym. Doctorow rozkłada ten proces na czynniki pierwsze, ukazując bezlitosny schemat działania platform technologicznych. Najpierw cyfrowi giganci rozpieszczają użytkowników, oferując darmowe i świetne usługi, by przywiązać ich do swojego ekosystemu. Gdy zmonopolizują rynek, zabierają wartość zwykłym odbiorcom, by dogodzić partnerom biznesowym i reklamodawcom. W ostatnim etapie odbierają korzyści wszystkim, bezkarnie wyciskając zyski z klientów, którzy nie mają już dokąd uciec.
Co najciekawsze, autor pokazuje, że zjawisko to dawno wyszło poza ekrany smartfonów. Przykłady przytaczane przez Doctorowa – od samochodów BMW i Tesli z funkcjami zablokowanymi za subskrypcją, aż po głośną w Polsce sprawę pociągów firmy Newag – dowodzą, że „gównowacenie” dotyka dziś niemal każdej sfery gospodarki.
Książka Doctorowa to jednak nie tylko błyskotliwa diagnoza, ale też otrzeźwiający manifest polityczny. Autor bezlitośnie rozprawia się z mitem „głosowania portfelem”. Przekonuje, że indywidualne ucieczki z mediów społecznościowych czy bojkoty konsumenckie są ślepą uliczką, bo w starciu z monopolistami zwykły obywatel jest bezbronny. Prawdziwą bronią w walce z cyfrowymi oligarchami nie jest poczucie winy konsumenta, lecz odważna polityka antymonopolowa, prawo do naprawy, legalizacja modyfikowania oprogramowania oraz społeczna solidarność.
„Gównowacenie” to lektura obowiązkowa dla każdego, kto czuje narastającą frustrację wobec współczesnej technologii. Doctorow pisze z pasją, humorem i publicystycznym zacięciem, tłumacząc skomplikowane mechanizmy ekonomiczne językiem zrozumiałym dla laika. To książka, która nie tylko otwiera oczy na to, jak cyfrowi giganci kradną nasz czas i pieniądze, ale przede wszystkim przypomina, że internet nie musi tak wyglądać – o ile odważymy się zmienić reguły gry.